روابط ایران و عراق صرفاً به تجارت و مسائل اقتصادی محدود نمی‌شود و مناسبات دو کشور در حوزه‌های اجتماعی، سیاسی و بین‌المللی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. ایران و عراق دارای روابطی استراتژیک هستند و هرچه مناسبات اقتصادی دو کشور توسعه پیدا کند، می‌تواند بر سایر حوزه‌های روابط نیز اثرگذار باشد.

حجم مبادلات تجاری ایران و عراق نیز به اندازه‌ای است که می‌تواند نقش قابل‌توجهی در اقتصاد کشور داشته باشد. سال گذشته حدود ۱۲ میلیارد دلار صادرات رسمی و غیررسمی ایران به عراق انجام شد، در حالی که واردات ایران از این کشور حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون دلار بود. این حجم از تجارت قابل توسعه است و ایران می‌تواند صادرات خود به عراق را تا حدود ۲۰ میلیارد دلار افزایش دهد. اگر الزامات و بسترهای لازم فراهم شود، دستیابی به این رقم امکان‌پذیر است و می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر اقتصاد کشور داشته باشد.

یکی از مهم‌ترین الزامات افزایش تجارت با عراق، حل مشکلات بانکی و ارزی است. بخش عمده‌ای از توسعه تجارت با عراق به چگونگی روابط بانکی دو کشور مربوط می‌شود و اگر بانک مرکزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی بتوانند مشکلات مربوط به مبادلات مالی و بانکی ایران و عراق را برطرف کنند، رسیدن به تجارت ۲۰ میلیارد دلاری میان دو کشور کاملاً امکان‌پذیر خواهد بود.

در این میان، دیپلماسی بانک مرکزی می‌تواند نقش مهمی در توسعه روابط تجاری ایران با کشورهای طرف تجاری داشته باشد و گره‌گشای بسیاری از مسائل باشد. سفر رئیس‌کل بانک مرکزی به هند و عراق و پیگیری مسائل بانکی و ارزی با این کشورها می‌تواند به بهبود تجارت خارجی کشور کمک کند. مسئولان بانک مرکزی، به‌ویژه آقای همتی، برای توسعه روابط مالی و تجاری با کشورهای مختلف تلاش می‌کنند، اما در مورد عراق باید توجه داشت که شرایط این کشور با سایر کشورها متفاوت است.

نمی‌توان برای روابط تجاری با همه کشورها قوانین، مقررات و رویه‌های یکسانی در نظر گرفت. عراق به دلیل شرایط اقتصادی و سیاسی و روابط ویژه‌ای که با ایران دارد، نیازمند نگاه اختصاصی و ویژه است و باید ملاحظات مربوط به این کشور در سیاست‌گذاری‌های بانک مرکزی مورد توجه قرار گیرد.

دستیابی به تجارت ۲۰ میلیارد دلاری با عراق امکان‌پذیر است، اما تحقق این هدف نیازمند توجه همزمان به شرایط زمانی، وضعیت روابط ایران و عراق، نحوه ارتباطات مالی و ارزی دو کشور، مقررات داخلی و الزامات بین‌المللی است. نمی‌توان یک نسخه واحد را برای همه کشورها در نظر گرفت و انتظار داشت روابط مالی و تجاری با عراق نیز بر همان اساس پیش برود.

در این چارچوب، توجه به ویژگی‌های خاص روابط اقتصادی و مالی ایران و عراق در سیاست‌گذاری‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. با در نظر گرفتن شرایط متفاوت این کشور و روابط راهبردی دو طرف، می‌توان زمینه را برای رفع بخشی از موانع موجود و توسعه مبادلات مالی و تجاری فراهم کرد و ظرفیت تجارت ایران و عراق را بیش از سطح فعلی افزایش داد.

رایزنی‌های رئیس‌کل بانک مرکزی در سفر عر اق، نشان می‌دهد توسعه روابط اقتصادی ایران و عراق نیازمند پیگیری همزمان در حوزه‌های بانکی، ارزی و تجاری است. اگر موانع موجود در مسیر مبادلات مالی و بانکی برطرف شود، ظرفیت تجارت دو کشور بسیار بیشتر از سطح فعلی خواهد بود و می‌توان از ظرفیت بازار عراق برای افزایش صادرات ایران استفاده کرد.

در نهایت، رسیدن به تجارت ۲۰ میلیارد دلاری با عراق تنها به ظرفیت صادراتی ایران وابسته نیست؛ بلکه فراهم شدن بسترهای بانکی، ارزی و مقرراتی نیز شرط اساسی تحقق این هدف است.

با توجه به روابط ویژه دو کشور، سیاست‌گذاری متناسب با شرایط عراق می‌تواند بسیاری از گره‌های موجود را برطرف کرده و مسیر توسعه تجارت ایران و عراق را هموار کند.